Sprawy spadkowe

W przypadku braku porozumienia między spadkobiercami jest to pierwszy etap całego procesu podziału masy spadkowej między spadkobiercami. Żeby dokonać działu spadku, niezbędne jest stwierdzenie nabycia spadku. W przedmiotowym postępowaniu istnieje również możliwość kwestionowania testamentu, który miałby stanowić podstawę dziedziczenia.

Po stwierdzeniu nabycia spadku, dział spadku jest postępowaniem mającym na celu ustalenie co wchodzi w skład masy spadkowej oraz jaką mają wartość poszczególne jej składniki. Prawidłowe ustalenia w tym zakresie pozwalają określić wartość udziałów, które przysługują poszczególnym spadkobiercom, w tym wydzielić schedy spadkowe i wysokości spłat i dopłat.

Zachowek jest to uprawnienie, które ma za zadanie ochronę najbliższych krewnych spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z przepisów ustawy, są to zstępni, małżonek oraz rodzice. Uprawnieni mogą żądać od osoby powołanej zamiast nich do spadku zapłaty kwoty pieniężnej, który należałby się im w przypadku dziedziczenia ustawowego (czyli bez sporządzonego testamentu). Prowadząc sprawę o zachowek profesjonalny pełnomocnik jest zobowiązany do zachowania ostrożności i rzetelności a przede wszystkim winien sprawdzić wszystkie możliwe sytuacje prawne związane z postępowaniem spadkowym m.in.: możliwość wydziedziczenia jednego z uprawnionych do zachowku, odrzucenie spadku, niegodność dziedziczenia, rozwód, wcześniejsza darowizna itp. Każda taka sprawa wymaga indywidualnego podejścia i dogłębnej analizy.

Od czego zacząć postępowanie spadkowe?

Zaczyna się ona od śmierci spadkodawcy, w wyniku czego dochodzi do otwarcia spadku. W ciągu sześciu miesięcy od daty dowiedzenia się przez spadkobierców o tytule swego powołania do spadku, każdy z nich powinien złożyć oświadczenie w przedmiocie spadku.

Początkiem tego terminu będzie na ogół śmierć spadkodawcy. Jeżeli jednak spadkodawca pozostawił testament, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym ogłoszono jego treść.

Jakie są rodzaje oświadczeń spadkobierców?

Spadkodawca może, według jego wyboru, złożyć oświadczenie o:

1. przyjęciu spadku wprost,
2. przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza,
3. odrzuceniu spadku.

Przyjęcie spadku wprost

W razie przyjęcia spadku wprost, spadkobierca przyjmuje spadek w całości, co obejmuje wszelkie prawa oraz obowiązki, jakie wchodzą w skład spadku. Tego rodzaju nabycie spadku oznacza, że będzie on odpowiadał za długi spadkowe całym swoim majątkiem prywatnym.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

W przypadku tej formy przyjęcia spadku, spadkobierca również przyjmuje spadek, jednakże z ograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Mianowicie, ponosi odpowiedzialność za długi spadkodawcy, jakie wchodzą w skład spadku tylko do wysokości wartości masy spadkowej. Tym samym spadkobierca nie ma obowiązku pokrywać ich ze swojego majątku.

Odrzucenie spadku

W razie odrzucenia spadku spadkobierca, jest całkowicie wyłączony z dziedziczenia.

Z odrzuceniem spadku mamy do czynienia, gdy spadkobierca nie chce dziedziczyć lub obawia się odpowiedzialności za długi spadkowe.

Brak oświadczenia spadkobiercy

Jeżeli spadkobierca nie złoży we wskazanym powyżej terminie żadnego z przedmiotowych oświadczeń, będzie to jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W jaki sposób można złożyć oświadczenie spadkowe?

Zgodnie z prawem spadkowym, oświadczenie spadkowe możesz złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Obie te formy są równorzędne pod względem wywoływanych skutków prawnych.

Oświadczenie spadkowe możesz złożyć przed notariuszem lub sądem rejonowym, w którego okręgu znajduje się twoje miejsce zamieszkania lub pobytu.

Notariusz lub sąd niezwłocznie przesyłają takie oświadczenie do sądu spadku, a więc właściwego w sprawach spadkowych.

Oświadczenie spadkowe możesz także złożyć przed sądem spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Aby uzyskać stwierdzenie nabycia spadku konieczne jest wystąpienie z odpowiednim wnioskiem do właściwego sądu.

Żaden przepis prawa nie ogranicza terminu w którym można to zrobić, toteż może to nastąpić nawet po wielu latach – po takim upływie czasu odbywa się wiele spraw spadkowych.

Czy istnieje obowiązek przeprowadzenia postępowania spadkowego?

Żadna norma prawna wprost nie nakazuje przeprowadzenia postępowania spadkowego. W stwierdzeniu nabycia spadku ma interes sam spadkobierca. Uzyskanie formalnego potwierdzenia praw do spadku pozwala bowiem na przyjęcie praw wynikających z dziedziczenia w sposób skuteczny wobec osób trzecich oraz organów państwowych.

Sądem właściwym w postępowaniu spadkowym w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy w Polsce, a jeżeli takiego miejsca nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku takich podstaw, postępowanie spadkowe może być prowadzone przed sądem rejonowym dla m.st. Warszawy. Jest to tzw. sąd spadku.

Do stwierdzenia nabycia spadku, a więc i złożenia wniosku, co do zasady, nie może dojść przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku, a więc śmierci spadkodawcy. Jest to jednak dopuszczalne, jeśli wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Co powinien zawierać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?

Powinien zawierać takie elementy, jak:

1. oznaczenie Sądu, do którego jest kierowany,
2. pełne dane personalne wnioskodawcy ze wskazaniem imienia, nazwiska, miejsca zamieszkania oraz numeru PESEL,
3. wskazanie spadkobierców dziedziczących na podstawie ustawy lub testamentu, z podaniem ich pełnych danych personalnych,
4. sformułowanie żądania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku przez wnioskodawcę lub innych spadkobierców,
5. uzasadnienie wniosku, zawierające wskazanie okoliczności uzasadniających jego złożenie,
6. wymienienie załączników,
7. podpis wnioskodawcy.

Do wniosku należy załączyć testament, jeżeli został sporządzony, akt zgonu spadkodawcy, w postaci skróconej lub zupełnej, jak również dokument poświadczający istnienie więzów rodzinnych wnioskodawcy z testatorem w postaci aktu urodzenia lub małżeństwa. Do wniosku załączamy tyle jego odpisów, ilu jest uczestników postępowania, a więc spadkobierców.

Notarialne poświadczenie dziedziczenia – akt poświadczenia dziedziczenia

Jeżeli spadkobiercy są zgodni co do sposobu w jaki ma nastąpić nabycie spadku oraz w toku sprawy nie zachodzą przeszkody natury formalnoprawnej, możliwe jest dokonanie formalnego stwierdzenia nabycia spadku przed notariuszem w kancelarii notarialnej. Następuje to w formie aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia.

Akt poświadczenia dziedziczenia, nie może zostać wydany wcześniej, niż po upływie 6 miesięcy od chwili otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Jak przebiega poświadczenie dziedziczenia u notariusza?

Aby akt poświadczenia dziedziczenia mógł zostać wydany, w dowolnej kancelarii notarialnej muszą stawić się wszyscy, którzy mogą być brani pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi.

Na początku notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie przystępuje do wykonania aktu poświadczenia dziedziczenia. Na końcu notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru poświadczeń dziedziczenia, prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną.

Co ważne, zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Formalności po potwierdzeniu spadkobrania

Po dokonaniu potwierdzenia spadkobrania, konieczne jest przeprowadzenie końcowych formalności, czyli zgłoszenia tego faktu do urzędu skarbowego oraz wykonania zapisu zmian w Księgach Wieczystych.

Dział spadku

Ostatnim krokiem w sprawie spadkowej jest przeprowadzenie działu masy spadkowej.

Powinieneś wiedzieć, że masa spadkowa, będąca majątkiem spadkowym, przed podziałem stanowi współwłasność łączną wszystkich spadkobierców.

Dział spadku ma na celu podział całej masy spadkowej na poszczególnych spadkobierców, tak aby każdy mógł samodzielnie dysponować swoją częścią spadku w postaci przysługującego mu udziału.

W jaki sposób może nastąpić dział spadku?

Do działu spadku może dojść w dwojaki sposób:

1. w drodze umowy zawartej pomiędzy wszystkimi spadkobiercami. W przypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, konieczne jest jej sporządzenie w formie akt notarialnego. Sporządzenie takiej umowy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do zasad podziału,
2. przez złożenie odpowiedniego wniosku do sądu spadku, z którym może wystąpić każdy ze spadkobierców oraz osoba, która ma w tym interes prawny.

Jakie dokumenty są wymagane do wniosku?

Do wniosku o dział spadku, konieczne jest dołączenie:

1. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia,
2. spisu inwentarza lub wykazu majątku, który ma być przedmiotem działu,
3. danych o testamentach spadkodawcy,

Jeśli przedmiotem spadku jest nieruchomość, wówczas do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający, że spadkodawca był jej właścicielem, w postaci np. wydruku z księgi wieczystej.

ZACHOWEK

Zachowek to uprawnienie, które przysługuje małżonkom, dzieciom, a czasem wnukom spadkodawcy, gwarantujące im otrzymanie pewnej części spadku. Jest to prawo, które obowiązuje nawet w sytuacjach, gdy spadkodawca w testamencie wyznaczył innego spadkobiercę lub przekazał swój majątek (na przykład mieszkanie lub pieniądze) komuś innemu jeszcze za życia.

Ważne jest, że roszczenie o zachowek dotyczy wyłącznie wypłaty określonej sumy pieniężnej. Nie można za jego pomocą domagać się wydania konkretnych przedmiotów ze spadku. Zachowek rekompensuje stratę ekonomiczną pokrzywdzonego spadkobiercy, ale nie umożliwia odzyskania przedmiotów o wartości materialnej czy sentymentalnej.

Zachowek przypada zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Wśród osób, które mogą domagać się zachowku nie ma rodzeństwa spadkodawcy! Brat ani siostra spadkodawcy nie mają prawa do zachowku.

Małżonek może być pozbawiony zachowku w sytuacji, kiedy spadkodawca wniósł uzasadniony pozew o rozwód z wyłącznej winy drugiego małżonka, ale sprawa nie zakończyła się przed jego śmiercią.

Ten ze spadkobierców, który otrzymał ze spadku więcej, niż by mu się należało przy dziedziczeniu z ustawy, a także obdarowany, beneficjent zapisu windykacyjnego, a także osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej doliczone do spadku

Ogólna zasada jest taka, że tytułem zachowku należy się połowa wartości udziału spadkowego, który otrzymałby dany spadkobierca przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni, wówczas zachowek wynosi dwie trzecie wartości tego udziału. Obliczając ten udział stanowiący podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, nie uwzględnia się natomiast spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Substrat zachowku to właśnie wartość udziału spadkowego, którego określony ułamek wyznacza nam w konkretnej sprawie wartość należnego zachowku. W uproszczeniu można powiedzieć, że ten udział to wszystko to, co otrzymałby ze spadku konkretny spadkobierca, gdyby nie było testamentu, a także gdyby nic nie wyszło z majątku spadkodawcy na podstawie zapisu windykacyjnego lub darowizny.

Oblicza się go w dwóch krokach. Po pierwsze trzeba ustalić czystą wartość spadku, wartość aktywów spadkowych pomniejszonych o długi. Następnie do tej wartości dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę za jego życia. To fakt, że do spadku dolicza się darowizny sprawia, że osoba uprawniona do zachowku może sięgnąć do składników majątkowych, które w chwili śmierci nie były już własnością spadkodawcy.

Przy obliczaniu zachowku uwzględnia się zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Natomiast nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń.

Zapamiętaj, że zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego – co do zasady – zachowek przedawnia się z upływem 5 lat, a termin ten liczony jest albo od dnia otwarcia spadku (w przypadku gdy zmarły nie pozostawił po sobie testamentu) lub od dnia otwarcia i ogłoszenia testamentu.